ઓનલાઇન પ્રશ્નપત્ર અને બ્લુપ્રિન્ટ જનરેટર (Question Paper Maker)
ગુજરાત પ્રાથમિક અને ઉચ્ચ પ્રાથમિક શાળાના શિક્ષકો માટે ધોરણ ૩ થી ૮ ના તમામ વિષયોના આદર્શ પ્રશ્નપત્રો અને બ્લુપ્રિન્ટ માળખું મિનિટોમાં તૈયાર કરી A4 સાઇઝમાં પ્રિન્ટ કે PDF સેવ કરવાનું સ્માર્ટ સાધન.
શ્રી આદર્શ પ્રાથમિક શાળા - ગાંધીનગર
GCERT પ્રશ્નપત્ર બ્લુપ્રિન્ટ (Question Paper Blueprint) અને આદર્શ મૂલ્યાંકન માળખું: શિક્ષકો માટે સંપૂર્ણ માર્ગદર્શિકા
ગુજરાત શૈક્ષણિક સંશોધન અને તાલીમ પરિષદ (GCERT - ગાંધીનગર) અને ગુજરાત માધ્યમિક અને ઉચ્ચતર માધ્યમિક શિક્ષણ બોર્ડ (GSEB) દ્વારા શાળા કક્ષાએ લેવામાં આવતી સામયિક એકમ કસોટી (Periodic Assessment Test - PAT), પ્રથમ સત્રાંત પરીક્ષા અને દ્વિતીય સત્રાંત (વાર્ષિક) પરીક્ષા માટે વૈજ્ઞાનિક ઢબે ત્રિ-પરિમાણીય બ્લુપ્રિન્ટ (Three-Dimensional Blueprint) તૈયાર કરવાની ભલામણ કરવામાં આવી છે. આદર્શ પ્રશ્નપત્ર એ માત્ર પ્રશ્નોની યાદી નથી, પરંતુ બાળકમાં રહેલી જ્ઞાન, સમજ, તાર્કિક વિચારસરણી અને સર્જનાત્મકતાને માપવાનું પ્રમાણભૂત સાધન છે.
૧. બ્લુપ્રિન્ટના ચાર મુખ્ય શૈક્ષણિક હેતુઓ (Instructional Objectives based on Bloom's Taxonomy)
કોઈપણ વિષયનું પ્રશ્નપત્ર કાઢતી વખતે તમામ પ્રશ્નો માત્ર યાદશક્તિ (ગોખણપટ્ટી) આધારિત ન બની જાય તેની ખાસ તકેદારી રાખવામાં આવે છે. GCERT ના ધોરણો અનુસાર પ્રશ્નપત્રમાં નીચેના ચાર હેતુઓ મુજબ ગુણભાર વહેંચવામાં આવે છે:
- જ્ઞાન (Knowledge - 30% ભારાંક): વિદ્યાર્થીએ શીખેલી વ્યાખ્યાઓ, તારીખો, સૂત્રો, નિયમો કે હકીકતોનું પ્રત્યભિજ્ઞાન (Recall & Recognition) ચકાસતા પ્રશ્નો.
- સમજ (Understanding - 35% ભારાંક): બે ઘટનાઓ કે ખ્યાલો વચ્ચેની તુલના, વર્ગીકરણ, તફાવત આપો, વૈજ્ઞાનિક કારણો આપો કે પોતાના શબ્દોમાં સમજૂતી આપતા પ્રશ્નો.
- ઉપયોજન (Application - 25% ભારાંક): વર્ગખંડમાં શીખેલા ગણિત કે વિજ્ઞાનના નિયમોનો વ્યવહારિક જીવનના કોયડા ઉકેલવામાં કે નવી પરિસ્થિતિમાં ઉપયોગ કરવાની ક્ષમતા ચકાસતા પ્રશ્નો.
- ઉચ્ચ વૈચારિક કૌશલ્ય (Skill & HOTS - 10% ભારાંક): આકૃતિ દોરવી, નકશા પૂર્તિ કરવી, આલેખ વાંચન કરવું કે મૌલિક વિચારો રજૂ કરવા.
૨. પ્રશ્નોના સ્વરૂપ મુજબ ગુણભારની વહેંચણી (Types of Questions Weightage)
| પ્રશ્નનો પ્રકાર | દરેક પ્રશ્નના ગુણ | ૨૫ ગુણ (એકમ કસોટી) | ૪૦ ગુણ (સત્રાંત કસોટી) | ૮૦ ગુણ (વાર્ષિક પરીક્ષા) |
|---|---|---|---|---|
| હેતુલક્ષી પ્રશ્નો (Objective - O): MCQ, ખાલી જગ્યા, ખરા-ખોટા, જોડકાં | ૧ ગુણ | ૧૦ ગુણ (૪૦%) | ૧૬ ગુણ (૪૦%) | ૩૨ ગુણ (૪૦%) |
| અતિ ટૂંકા જવાબી પ્રશ્નો (Very Short Answer - VSA): એક-બે વાક્યમાં ઉત્તર | ૧ થી ૨ ગુણ | ૫ ગુણ (૨૦%) | ૮ ગુણ (૨૦%) | ૧૬ ગુણ (૨૦%) |
| ટૂંક જવાબી પ્રશ્નો (Short Answer - SA): કારણો, તફાવત, ટૂંકનોંધ | ૨ થી ૩ ગુણ | ૬ ગુણ (૨૪%) | ૧૦ ગુણ (૨૫%) | ૨૦ ગુણ (૨૫%) |
| લાંબા / નિબંધ પ્રકારના પ્રશ્નો (Long Answer - LA): પ્રયોગ, દાખલા, નિબંધ | ૪ થી ૫ ગુણ | ૪ ગુણ (૧૬%) | ૬ ગુણ (૧૫%) | ૧૨ ગુણ (૧૫%) |
૩. પ્રશ્નપત્ર કાઢતી વખતે શિક્ષકોએ ધ્યાનમાં રાખવાના મહત્વના સૂચનો
- અધ્યયન નિષ્પત્તિ (Learning Outcomes) સાથે જોડાણ: ધોરણ ૩ થી ૮ ના દરેક પ્રશ્ન કોઈને કોઈ નિર્ધારિત અધ્યયન નિષ્પત્તિ (દા.ત.
SCI604,MAT702,GUJ503) ને ચકાસતો હોવો જોઈએ. - કઠિનતા મૂલ્ય (Difficulty Level): વર્ગના તમામ સ્તરના બાળકોને ન્યાય મળે તે માટે પ્રશ્નપત્રમાં ૫૦% સરળ પ્રશ્નો (Easy), ૩૫% મધ્યમ પ્રશ્નો (Average) અને ૧૫% કઠિન પ્રશ્નો (Difficult / HOTS) રાખવા જોઈએ.
- સ્પષ્ટ ભાષા અને વિકલ્પો: પ્રશ્નની ભાષા દ્વિઅર્થી ન હોવી જોઈએ તથા ટૂંકા અને લાંબા પ્રશ્નોમાં આંતરિક વિકલ્પ (Internal Options - "ગમે તે ચાર લખો") આપવાથી વિદ્યાર્થીઓ તણાવમુક્ત રીતે પરીક્ષા આપી શકે છે.